از ترانه موسوی تا نامه‌ی چارلی چاپلین؛ چرا و چگونه دروغ‌ها را باور می‌کنیم؟

اولین باری که نامه‌ی چارلی چاپلین به دخترش را خواندید چه حسی داشتید؟ آن سطور آشنای « دخترم! هیچ کس و هیچ چیز دیگر را در این جهان نمی توان یافت که شایسته آن باشد دختری ناخن پای خود را برای آن عریان کند. برهنگی بیماری عصر ما است. به گمان من تن تو، باید مال کسی باشد که روحش را برای تو عریان کرده است.»

زمانی که فهمیدید چنین نامه‌ای هرگز وجود خارجی نداشته و ساخته و پرداخته‌ی ذهن فرج‌الله صبا، سردبیر وقت مجله‌ی روشنفکر است چطور؟ نخستین باری که خواندید یا شنیدید انسان‌ها در طول عمر تنها از ۱۰ درصد مغزشان استفاده می‌کنند، در پذیرفتن صحت آن چقدر درنگ کردید؟ برگردیم به مثالی مهم‌تر: در اوج اعتراضات سال ۱۳۸۸ و موج اخبار بازداشت و شکنجه خبری منتشر شد از بازداشت دختری جوان به نام ترانه موسوی، تجاوز و سوزاندن جسدش. از زمان انتشار خبر و تا پذیرفتن آن به عنوان واقعیت و بازنشر مجددش چقدر زمان صرف کردید؟ یا شاید بهتر باشد بپرسیم: الان در مورد این خبر و صحتش چه فکری می‌کنید؟ خبر مورد نظر یکی از موفق‌ترین برنامه‌های دستگاه امنیتی ایران بود در تعمیق ترس در بطن جامعه و مهم‌تر از آن بی‌اعتبار کردن اخبار مرتبط با خشونت و سرکوب عریان حاکمیت.

چند روز پیش در یک نظرسنجی در توییتر پرسیدم در مورد خبر ترانه موسوی در سال ۸۸ و الان چه فکر می‌کنید؟ نزدیک به سه هزار نفر طی ۲۴ ساعت در نظرسنجی شرکت کردند و گزینه‌ی ۱ یعنی «در ۸۸ باور کردم و [هنوز هم معتقدم] واقعی‌ست» با ۳۷ درصد پس از گزینه‌ی آخر (نمی‌شناسم/دیدن نتایج) ۴۲ درصد آرا را به خودش اختصاص داد. در مقابل حدود یک پنجم مخاطبان می‌دانند که این خبر دست‌کم با جزییاتی که مطرح و روایت شده غیرواقعی است. (عکس مورد ادعا را برای مطلبم به اسکرین‌شات توییت و نظرسنجی اضافه کردم)

اما فارغ از نشانه‌های یک خبر دروغ یا مشکوک (پانویس شماره ۴) دلایل و زمینه‌های باور به پندارهای نادرست کدامند؟ چه عواملی باعث می‌شود تا یک خبر یا گزاره‌ی مشکوک به عنوان واقعیت در ذهن پذیرفته شود؟ آیا همان طور که گوبلز گفته بود«دروغ هر قدر بزرگ‌تر باشد، باور آن برای توده‌های مردم راحت‌تر است.»؟

عرصه‌ی سیاست احتمالاً از مهم‌ترین حوزه‌های کارآیی مفهوم خبر دروغ است. اخبار دروغین یکی از مهم‌ترین ابزار تبلیغاتی کمپین ترامپ بود. نشر گسترده‌ی شایعات شاخ‌دار در مورد کلینتون، اوباما و درصد بهت‌آور باور به هر کدام در افکار عمومی. جرج اورول، نویسنده شهیر انگلیسی اولین کسی بود که در مقاله‌ی «سیاست و زبان انگلیسی» در سال ۱۹۴۶ به این موضوع اشاره کرد. به بیان اورول زبان سیاست: «طراحی شده تا دروغ‌ها را صادقانه و باورپذیر جلوه دهد». زبانی پوشیده از تعابیر مبهم.

هفتاد سال پس از مقاله‌ی اورول کمپین ترامپ با بکارگیری همین اصول موفق شد بخش مهمی از افکار عمومی را فریب داده و به هدف برسد. برای توضیح و فهم دیرپایی و کارایی این پدیده بایستی از روان‌شناسی و پدیده‌های رفتاری فردی-جمعی کمک گرفت.

سادگی شناختی (Cognitive Simplicity)

بطور کلی در فرآیند تحلیل اطلاعات در مغز انسان عقاید و باور روندی طبیعی و سریع دارند، حال آن که شک و تردید همراه با کندی و روندی غیرطبیعی است. اغلب آدم‌ها تحمل کمی برای ابهام و گنگی مطلب دارند. تحقیقات نشان می‌دهد هر جا در فرآیند شناخت موضوعی همراه با نشانه‌ها و علائم تردید برانگیز باشد (که خود نیازمند مرحله‌ای اضافی در پروسه شناخت است)، مغز افراد ترجیح می‌دهد موضوع را باور کرده و از آن مرحله عبور کند.

اگر با عملکرد مغز آشنا باشید می‌دانید که آزاد شدن یک واسطه‌ی شیمیایی به نام دوپامین در مغز عامل ایجاد حس شادی و رضایت است. عکس‌برداری ام آر آی کارکردی fMRI از لایه‌های مغز نشان می‌دهد زمانی که موضوعی را می‌فهمیم چندین واحد دوپامین در نواحی تشویقی مغز آزاد می‌شود. به این دلیل فرآیند ادراک توام با حس خوب و لذت‌بخش است. در مقابل اثرات موضوعات پیچیده، غامض یا غیرقابل فهم در نواحی مرتبط با درد یا حس ناخوشی در مغز ظاهر می‌شود.

ناهنجاری شناختی (Cognitive dissonance)

ناهنجاری شناختی تنش و حس ناراحتی ناشی از مواجهه‌ی ذهن با موضوعات متعارض است. در واقع انسان در قبال دو یا چند رفتار، باور یا نقطه‌نظر متفاوت و متضاد ترجیح می‌دهد به سود ایده‌ یا رفتاری داوری کند (و آن را بپذیرد) که حس ناهمگونی را کاهش داده و به اصل ثبات شناختی-رفتاری کمک کند.

به عنوان مثال مخالفت یک معتقد به داستان آفرینش انسان توسط خدا با پدیده‌ی تکامل لزوماً به دلایل علمی نیست، بلکه به این دلیل که اگر این موضوع حقیقت داشته باشد ناچار است از کلیات مذهب خود چشم بپوشد.

اثر پس زدن (Backfire Effect)

فرض کنید مشغول صحبت با یک دوست/عضو خانواده در مورد موضوعی مورد اختلاف (بطور مثال مجازات اعدام یا همجنسگرایی) هستید. تصمیم می‌گیرید با ارائه‌ی حقایقی باورهای نادرست مخاطب‌تان را تصحیح کنید، از نتایج تحقیقات معتبر علمی کمک می‌گیرید و اما تاثیری که انتظار دارید اتفاق نمی‌افتد.

اثر پس زدن [تفنگ] در حین یک مباحثه یعنی تمامی نکات و واقعیات ارائه شده از سوی طرفین ماجرا نه تنها کمکی به حل اختلاف نمی‌کند که بیشتر به استحکام آن باورها می‌انجامد. تحقیقات اثر پس زدن نشان می‌دهد شما به ندرت (تقریباً هرگز) قادر خواهید بود تا در یک بحث آنلاین برنده شده و طرف مقابل را قانع کنید.

ویژگی مهم ذهنی دیگر که به پررنگ شدن هر سه عامل بالا منجر می‌شود استدلال برانگیخته (Motivated Reasoning) است. بنابر تعریف افراد به جای جستجوی حقایقی در رد یا تایید نظرشان تنها به دنبال شواهدی در اثبات مدعای‌ شخصی می‌گردند. در این مسیر افراد قادرند حقایق متضاد را به سادگی نادیده بگیرند و بر اساس اطلاعات ناقص استدلال شبه‌منطقی بنا کنند.

وحدت قبیله‌ای (Tribal Unity)

انسان‌ها رفتار و زیست اجتماعی دارند. ما تمایل داریم که از طریق رفتار و قضاوت‌هایمان به دیگر اعضای جامعه این پیام را بفرستیم که ما «قابل اعتماد و اتکا» هستیم. در مقابل حس تعلق به گروه از طریق این فرآیند تقویت شده و ما خودمان را جزئی از کل معنادار می‌یابیم.

این بدین معناست که ما بطور عمده ترجیح می‌دهیم برای اجتناب از «رسوا نشدن» با جهت‌گیری کلی گروه همراهی و «همرنگ جماعت» شویم. خواه گروه مربوطه حزب سیاسی باشد و خواه یک گروه ایدئولوژیک-مذهبی.

موارد یاد شده تنها درآمدی بر فهم این نکته (و آزاد شدن احتمالی دوپامین) که چرا و چگونه با افراد و عقاید مخالف یا موافق روبرو شده و آن‌ها را پس می‌زنیم یا به عنوان باور در گوشه‌‌ی ذهن ثبت می‌کنیم. و اما چگونه این تاثیر این اثرات نیمه‌خودآگاه/اکتسابی را آگاهانه کمرنگ کنیم مطلب (و مطالب) دیگری است. برای شروع اما خالی از فایده نیست اگر پیش از پذیرفتن، رد کردن، همراه شدن یا قضاوت کردن لحظاتی درنگ و تأمل کنیم.

منابع و پانوشته‌ها:

۱. بزرگترین دروغ تاریخ مطبوعات ایران

http://aftabnews.ir/vdceef8zpjh8nei.b9bj.html

۲. داستان استفاده از ۱۰ درصد مغز و موارد دیگر از معروف‌ترین پندارهای غلط شبه‌علمی را صفحه‌ی من دیوانه‌وار علم را دوست دارم I Fu*ing Love Science به تفصیل نوشته.

http://www.iflscience.com/health-and-medicine/common-science-myths-most-people-believe/

۳. درصد گزینه‌های مختلف با نوسان یک تا سه درصدی درصدی از ساعات ابتدایی تا انتهای نظرسنجی ثابت بود. هدف من تشخیص گروه‌های معتقد به درستی خبر و نادرستی‌اش بود، بنابر این و به دلیل محدودیت گزینه‌ها و کاراکتر در توییتر گروه‌هایی مثل «مطمئن نبودم/نیستم» را ذیل گزینه‌ی ۴ محسوب کردم. طبعاً بحثی در دقت نظرسنجی نیست و اما ارقام و درصدها (به فرض جابجایی نسبی) کماکان معنادار است.

۴. چگونه یک خبر را کار نکنیم؟ نشانه‌های یک خبر مشکوک، یادداشتی از مهدی جامی که همان زمان در وب‌سایت نیوزبان و سپس در کمیته گزارشگران حقوق بشر (به تشخیص خودم) منتشر شد. هر دو سایت دیگر در دسترس نیست اما نسخه‌ای از مطلب را این‌جا می‌توانید ببینید:

https://goo.gl/1zVHM5

۵. مقاله‌ی چند صفحه‌ای جرج اورول را به زبان انگلیسی اینجا

http://www.orwell.ru/library/essays/politics/english/e_polit/

و ترجمه‌اش را این‌جا در وبسایت محمد قائد می‌توانید ببینید: (فایل پی دی اف)

http://www.mghaed.com/lawh/articles/orwell.PDF

۶. چرا اخبار دروغ را باور می‌کنیم؟

https://www.psychologytoday.com/blog/the-big-questions/201703/why-we-often-believe-fake-news

۷. ناهنجاری شناختی

https://www.simplypsychology.org/cognitive-dissonance.html

۸. اثر پس زدن

https://rationalwiki.org/wiki/Backfire_effect

و

http://bigthink.com/think-tank/the-backfire-effect-why-facts-dont-win-arguments

۹. استدلال برانگیخته

http://www.newsweek.com/why-we-believe-lies-even-when-we-learn-truth-78775

Advertisements

روایت‌های شبه‌رمانتیک از حسن جنگجو

عکس از مشهورترین عکس‌های جنگ هشت‌ ساله‌ی ایران و عراق است. نوجوان ۱۳ ساله‌ای که در قاب تصویر جای گرفته حسن جنگجو نام داشت. وی کمی بعد از عملیات خیبر مفقودالاثر شد و پیکرش در روزهای اخیر به وطن بازگشت و در تبریز تشییع شد.

هم‌زمان روایتی از رسانه‌ها منتشر و توسط بسیاری تکرار شد که مادر شهید پس از ۳۴ سال انتظار و هم‌زمان با تشییع پسرش چشم از جهان فرو بسته. تمامی اجزای روایت در کنار هم نشسته تا تراژدی را برای مخاطب تکمیل کند: نوجوانی که برای دفاع از وطن گل و لای مرداب را به جان خریده، جانش را به پای خاک ایران نهاده و مادری که ۳۴ سال در انتظار جگرگوشه‌اش نشسته تا عاقبت با بازگشت پیکر فرزندش نفس آخر را بکشد. در این میان اما دو نکته هست که صورت کلی روایت را تغییر می‌دهد:

مادر نه هم‌زمان با تشییع پیکر فرزندش، بلکه چند ساعت بعد از تشییع درگذشته و اساساً خبر را نشنیده،‌ برادر شهید در مصاحبه گفته: هیجده روز منتظر بودیم تا حال مادر بهتر شود. در تمام این مدت مادر در آی سی یو بود و هوشیاری نداشت.

در واقع رسانه‌ بخش مفقوده‌ی عناصر درام داستان را با بی‌اخلاقی یا بی‌دقتی به روایت افزوده و مخاطب هم از عادی تا روزنامه‌نگار با کمال میل پذیرفته و بازنشرش داده‌اند.

نکته‌ی دوم و به مراتب مهم‌تر واقعیت حضور حسن جنگجو در جبهه‌ است. نوجوانی که در ۱۳ سالگی به خط مقدم راه یافته و کمی بعد هم شهید/قربانی واقعیت تلخ جنگ می‌شود. روایت رسمی می‌گوید: حسن جنگجو عضو لشکر عاشورا بود. در اعزام اول به غرب با ضمانت مصطفی چمران از آشپزخانه به خط مقدم راه یافت و به گروه جنگ‌های نامنظم پیوست.

حتی به فرض پذیرفتن رضایت نوجوانی در این اصل حضورش در خط مقدم و آن هم گروه جنگ‌های نامنظم غیرقابل پذیرش است. این که چطور آدمی با خلقیات و منش فکری چمران نه تنها چنین اجازه‌ای داده که حتی ضمانت هم کرده که کودکی را از آشپزخانه‌ به وسط میدان جنگ بکشد. اصلی‌ترین حلقه‌ی مفقوده‌ی ماجرا اما روایت عکاس عکس مشهور حسن جنگجوست. آلفرد یعقوب‌زاده در مصاحبه با بی‌بی‌سی در موردش گفته: «یه مقداری ترسیده، لحظه‌ای که به جبهه آمده بود آموزش نظامی نداشت، بمباران شروع شد و دیدم این پسر خیلی ترسیده، رفتم طرفش، و منو بغل کرد، تقریباً داشت گریه می‌کرد. گفتم جنگه دیگه و اومدی. گفت: بابام منو آورده.»

در این میان هیچ مصاحبه‌ای از پدر موجود نیست و هیچ روزنامه‌نگاری به دنبال ماجرای حضور حسن در جبهه‌ها نرفته است.

چهره‌ی مهیب جنگ با روایت‌های رمانتیک دوست‌داشتنی نمی‌شود. جنگ مرگ است و ویرانی و تلاشی پوست و گوشت و استخوان. در داستان اخیر بزرگ‌ترین تراژدی نه بازگشت حسن فهمیده‌ی آذربایجان به وطن  و نه پرواز مادر ۳۴ سال پس از دوری فرزند که همین نفس حضور و مرگ تلخ نوجوانی ۱۳ ساله در میدان مین و گلوله و ترکش خمپاره‌هاست.

مصاحبه‌ی آلفرد یعقوب زاده با برنامه تماشا، دقیقه ۵:۵۲

مصاحبه‌ی برادرش با خبرگزاری تسنیم

آینه‌های ناگهان

glass-broken

گوشی‌ام را انداخته و شکسته بودم، صفحه‌اش شبیه آینه‌هایی شده بود که بخت‌شان برگشته و عمرشان سر آمده و منتظرند هر لحظه با تلنگری فرو بریزند.
گوشی‌ام را انداخته و شکسته بودم و هزینه تعمیراتش آفتابه خرج لحیم بود، یک گوشی دیگر خریدم.

گوشی‌ام را شکستم، همین گوشی جدید را، یک هفته بعدش، و این چند ماه را با گوشی موقت سر کردم. (آن را هم دو هفته پیش شکستم)

«چرا محکم نگرفتی؟» یا «چرا حواستو جمع نمی‌کنی؟» هر بار می‌شکند چیزی و گم می‌شود وسط پرش‌های مدام فکری به جای توضیح این که «حواسِ آدم» وسیله نیست که جمعش کنی و بریزی تو چمدان و محکم گرفتن به گفتن و شنیدن نیست، چشم‌هایم را می‌بندم و یاد مشکلات دست دادن می‌افتم. «مثل یک مرد دست بده» جمله مورد علاقهٔ کسانی است که فکر می‌کنند اگر موقع دست دادن حداقل سه تا از مفاصل انگشتان طرف خرد نشود، مردانگی‌شان می‌رود زیر سوال.

بعدش یادم آمد که هیچ وقت محکم نمی‌گرفتم، چه تمام آن دقایق سخت که باید می‌گذاشتم عبور کنند، باید رهایشان می‌کردم تا رهایم کنند. و چه تمام آن چیزها و آدم‌هایی که دوست داشتم و محکم نگرفتم‌شان. نگرفتم تا عبور کردند، یا جلوی چشمانم افتادند و شکستند. در زندگی چیزهایی هم هست که نه بر زمین که بر سر خود آدم می‌شکند.
یک وقتی نشستم و تصمیم گرفتم، که حواسم را جمع کنم، محکم بگیرم نگذارم دمی از دست برود. تجربهٔ این تلاش به آنجا رساندم که آدم‌ها، چیز نیستند، شکننده بودن هم مثل جمع کردن حواس حاصلِ تصمیم صبح و بعد از ظهر نیست، عادتِ شکننده بودن را نمی‌شود از آینه گرفت.

رئیس کانون هواداران پرسپولیس در سوریه؛ مدافع حرم یا مدافع رانت‌های دولتی؟

photo_2016-07-09_13-14-18

عکس را در اینستاگرام گذاشته‌اند و سایت‌های ارزشی پر شده از خبر بی‌اساسِ «داعش میلیون‌ها دلار برای این ایرانی جایزه تعیین کرده»
ایرانی مورد نظر کیست؟ عباس اسماعیل بیگی، بوقچی سابق و لیدر فعلی طرفداران پرسپولیس در جایگاه شماره ۲۲ ورزشگاه آزادی. فردی که به لطف نزدیکی و خوش‌خدمتی به حبیب کاشانی از بوقچی به لیدری و ریاست کانون هواداران پرسپولیس ارتقا پیدا کرده. اسماعیل بیگی از این خوش‌خدمتی‌ها کم ندارد. وی در بخش اول مستند «دهم» که در سالگرد عاشورای دو سال پیش از صدا و سیما پخش شد هم حضور داشت. به عنوان یک «شهروند معمولی» که به «رفتارهای غیرقانونی» فتنه‌گران معترض است و می‌گوید « اخلاق رو زیر سوال بردن». گندش دو روز بعد در آمد.
فیلمش اینجا روی یوتیوب

اما داستان فقط این نیست، مشهور است که در دوران جنگ تحمیلی «جبهه» و «جبهه رفتن» مستمسکی بود برای دریافت امتیازات و رانت‌های خاص، پدیده‌ی شایعی که کمال تبریزی با ظرافت در فیلمش، لیلی با من است به تصویر کشیده. حالایک بار خوب عکس را نگاه کنید، چیزی مشمئزکننده در آن موج می‌زند؛ آن ژست آشنای ارزشیِ مخلصِ دست بر سینه با نقاب تزویر و ریا. سوریه این روزها تنها اصلی‌ترین میدان جنگ استراتژیک جمهوری اسلامی و موضوع مورد بحث میان منتقدان و طرفداران سینه‌چاک سردارِ عارف نیست، سفره‌ای است گسترده برای آن‌ها که با سفری کوتاه با حرم سلفی بگیرند و برای تمتع از خوان نعمتِ رانتِ «خودی‌ها» به دامان انقلاب برگردد.

کراوات را به سطح شهر ببریم

1932058_10203350558513231_496129425_n

پس از آن که در روزهای سایت‌های اصولگرا عکس‌‌های دکتر محمود سریع‌القلم را در اجلاس دائوس سوییس منتشر کردند، وی مورد انتقادهای شدید واقع شده که چرا از این «پوشش غربی» استفاده کرده.
مسیح پیشنهاد کرده با کراوات عکس بگیریم و به این محدودیت در پوشش اعتراض کنیم. این نظر در نگاه اول ممکن است با انتقاداتی نظیر شباهتش به مبارزه‌ی از زیر لحاف و زدن اتوها به برق مواجه شود و اما از جهاتی قابل می‌تواند قابل توجه باشد که سعی می‌کنم توضیح‌شان بدهم.
۱. این ایده قرار است اعتراض جمعی ما علیه نقض یک حق باشد: حق آزادی پوشش که عمده‌ترین مثال آن حجاب اجباری است. این یک نقطه‌ی هم‌گرایی‌ست. در مخالفت با محدودیت‌های بی‌دلیلی که اکثریت غریب به اتفاق ما در جامعه‌ی ایرانی احساس کرده و از آن رنج برده‌ایم. از اینکه اقلیتی محدود برای ظاهر ما تصمیم بگیرند و به خودشان اجازه بدهند آن را مبنای قضاوت قرار دهند.
۲. کراوات تنها نمادی است برای استفاده از یک حق، حق چیزی است که وجود دارد و کسی نمی‌تواند آن را از شما بگیرد، اما تفاوتی هم با حجاب دارد. هیچ قانون مدنی استفاده از آن را در ردیف جرائم قرار نداده، در واقع بیش از آن که ممنوعیت قانونی در کار باشد، محدودیت عرفی و هنجاری ماست که مانع استفاده‌ی از آن می‌شود. طبعا استفاده آن برای کارمندان و اعضای محیط‌های دولتی با مشکل مواجه است، اما در حوزه‌ی عمومی و هم‌چنین برای اربابان رجوع در محیط‌های خصوصی و حتی دولتی هیچ ممانعتی موجود نیست.
۳. این حرکت جمعی قرار نیست تبلیغ پوشیدن کراوات باشد یا آن را به مد تبدیل کند. کراوات تنها نمادی از اعمال محدودیت است، چه به صورت خودخواسته چه منع آن در گفته‌های مرتجعین و سنت‌گرایان (نماد غرب‌زدگی و افسار تمدن و ..) و نه در متن قانون. این محدودیت را می‌شود برداشت، می‌شود از بین بردن موانع ذهنی را با یک تجربه‌ی جمعی ادغام کرد.
۴. در آغاز چهارمین سال حصر مطرح کردن این پیشنهاد می‌تواند کمی تقلیل‌گرایانه و فاقد موضوعیت به نظر برسد. از سوی دیگر کمپین‌های فیسبوکی و مجازی عمدتا بی آن که کارکرد و نتیجه‌ی داشته باشد منجر به مبتذل شدن هر چه بیشتر موضوع و بی‌تفاوتی مخاطب نسبت به آن می‌شود. ذکر این نکته ضروری است که این یک مطالبه‌ی سطح بالا نیست، شکلی از یک خواست حداقلی است، یک تغییر کوچک که ابتدا در ذهن اتفاق می‌افتد و می‌تواند به محیط غیرمجازی هم تسری پیدا کند. برای این منظور بهتر است و موثرتر اگر که به جای محیط منزل در فضای شهری و عرصه‌ی عمومی اجرا شود.
۵. برای اجرا نیازی نیست که حتما کراوات را خیلی شیک و عصا قورت داده بپوشید و گره بزنید. کافی است کراوات را به محیط شهری ببرید و عکس بگیرید. مکان این اتفاق می‌تواند پارک، کافی‌شاپ، سینما، درون دانشگاه یا شرکت باشد. گره شل بزنید یا گره معمولی استفاده کنید.(حتی لزومی ندارد دور گردنتان ببندید می‌توانید دستتان بگیرید یا روی شانه‌ بیاندازید، می‌تواند وقتی قهوه‌تان را می‌نوشید روی میز باشد، به کوله‌پشتی گره خورده باشد) مهم این است که این نماد منع شده به عرصه‌ی عمومی بازگردانده شود. از این طریق نه لزوما اسم پرطمطراقی مثل نافرمانی عمومی که استفاده مسالمت‌آمیز (و بعضا توام با مزاح و شوخی) از یک حق فردی را تمرین کنیم. حقِ آزادی انتخاب پوشش. و این تمرین می‌تواند حتی لوث کردن خود موضوع را مد نظر قرار بدهد.
۶. کراوات یک عنصر پوشش مردانه نیست و شامل زن‌ها هم می‌شود، این ایده هم قرار نیست به جنسیت مردانه محدود شود. این یک پیشنهاد فراجنسیتی است.
۷. این حرکت قرار نیست به حمایت از دکتر سریع‌القلم تعبیر شود، هر چند او هم به عنوان یک شهروند ایرانی حق دارد در انتخاب نوع پوشش خود آزاد باشد. مهم‌تر از آن این کنش بیش از آن که بر مطالبه یا انتشار صرف عکس‌ها در فضای مجازی تاکید کند معطوف به جستجوی امکانی است برای بازگشت به فضاهای شهری و واقعیت بیرون از فیس‌بوک، جایی که گفتگوی ملموس اتفاق می‌افتد، امید ساخته می‌شود، و ایده‌ها شکل می‌گیرند. و شاید بازیافتن حلقه‌های مفقوده‌ی ارتباطی از طریق نشانه‌های مشترک و از پیش توافق شده. در واقع این پیشنهاد و نمونه‌های متعاقبش (در صورت تداوم) بهانه‌ای است تا بر این اختیار و دیگر امتیازات شهروندی‌مان تاکید کنیم، ممکن است من نوعی علاقه‌ای به استفاده از کراوات نداشته باشم، اما همراه داشتن آن نوعی اتفاق نظر است. می‌شود در چشم‌های هم نگاه کنیم، لبخند بزنیم و سلام کنیم. یعنی همدیگر را در جایی بجز فیس‌بوک پیدا کنیم و دنبال نقاط اشتراک بگردیم.

اگر مایل بودید در این ایده همراهی کنید این صفحه را دنبال کنید و مطالبتان را برایش بفرستید.

https://www.facebook.com/cravatincity

جداسازی و طرد برای سالم ماندن اجتماع

final-30-1
بیماران برای دریافت دارو صف کشیده‌اند

 

این یکی از عکس‌های عباس حاجی‌مرادی از یک بیمارستان روانی در تهران است. جایی که اغلب بیمارانش به اسکیزوفرنی مبتلا هستند.
آن طور که عکاس پای اسکایپ به تایم توضیح داده پس از اولین دیدارش در اواسط سال ۲۰۱۲ ماشینش را برای خرید یک دوربین دی ۷۰۰ نیکون می‌فروشد و رئیس بیمارستان را برای اجازه‌ی عکاسی مجاب می‌کند. عکس‌ها که در فاصله‌ی ژوئن تا دسامبر ۲۰۱۲ گرفته شده همگی سیاه و سفید هستند و کیفیتی نسبتا یک‌دست از فضا بدست می‌دهند. با لباس‌های فرم یکنواخت و موهای کوتاه و تراشیده، شبیه زندان. حاجی‌مرادی گفته که آن‌ها تلویزیون و تهویه مطلوع و دکترهای خوبی داشتند و نیز بعضی از داروهایشان به علت تحریم‌های بین‌المللی به سختی یافت می‌شد. آن‌ها روزهایشان را با یک برنامه‌ی کاملا یکنواخت می گذرانند: بیدار شدن از خواب، قدم زدن درون راهرو‌ها یا در حیاط فنس کشی شده، صحبت با خودشان، دیگران یا احیانا ملاقات‌کننده‌ها، دریافت دارو بعد از هر وعده غذا و نهایتا خواب.
عکاس توضیح داده که او سعی کرد به آن‌ها نزدیک شود و آن‌ها را بشناسد و آن‌ وقت متوجه شد زندگی آن‌ها به دو بخش تقسیم شده: یکی جایی که همه چیز خوب است و دیگری وقتی که آ‌ن‌ها فکر می‌کنند کس دیگر یا جای دیگری هستند.

final-41
یکی از ساکنین بیمارستان نامه‌ای را که برای پدر و مادرش نوشته نشان می‌دهد

مجموعه‌ی عکس‌ها از یک جنبه‌ی دیگر هم قابل تامل است، بیمارستان روانی، زندان و مدرسه همه یک وجه مشترک دارند: تربیت از طریق تشویق و تنبیه. عکس‌ها انگار نسبتی با زمان کنونی ندارد و ما را می‌برد به پیش از سده‌ی هجدهم و پیش از زمانی که پینل،فیزیولوژیست فرانسوی غل و زنجیر را از پای دیوانگان گشود. این همان اتفاقی‌ست که در زندان هم می‌افتد: جداسازی و طرد برای سالم ماندن اجتماع. عکاس اشاره کرده که آن‌ها این روزمرگی از نظر ما دهشتناک را با فانتزی‌های عجیب ذهنی‌شان پر می‌کردند، این دقیقا اتفاقی‌ست که مستقیم یا غیرمستقیم در سلول انفرادی می‌افتد. زمانی که دنیای فرد در دیوارهای سفید خلاصه می‌شود و ارجاع ذهنیش روزبروز محدودتر می‌شود دو راه بیشتر باقی نیست: آزاد ساختن آگاهانه‌ی جریات سیال ذهن و زیستن در دنیای دیگر، که این یکی ذهنی تمرین‌شده و آرامشی حداقلی می‌خواهد و از عهده‌ی کمتر کسی ساخته است، دوم درگیر شدن ناخودآگاه در اوهام ترسناک و روبرو شدن با بازجوی ذهنی خود، جایی که از سویی شکنجه‌ی سفید آرام آرام اثر می‌کند و از طرف دیگر ایگوی فرد کار تطمیع و تهدید را به عهده می‌گیرد.

مجموعه‌ی کامل عکس‌ها را اینجا ببینید.
http://lightbox.time.com/2014/01/28/tehran-mental-hospital

تکرار داستان ریش تراش و قربانی کردن زیردستان

اقدام به بازداشت دو مامور آتش‌نشانی در پی حادثه‌ی آتش‌سوزی روز یکشنبه در خیابان جمهوری تنها تلاشی برای آرام کردن افکار عمومی و پاک کردن صورت مساله نیست، شکلی از یک برخورد عام است در ساختار مدیریت معلول ایرانی. جایی که همیشه تاوان معضلات ریشه‌ای و اشتباهات درازمدت مدیریتی توسط متهمان ردیف‌های چندم پس داده می‌شود.

از پرونده‌ی کوی دانشگاه و تبرئه‌ی تمام نیروهای پلیس و گروه‌های فشار و تنها محکومیت اروجعلی ببرزاده، سرباز صفر و متهم ردیف نهم به جرم سرقت ریش‌تراش گرفته تا کشف شبکه‌ی وابسته به بیگانگان در جریان قتل‌های زنجیره‌ای و خودکشی شدن سعید امامی.

در جایی که شایسته‌سالاری یک ارزش نهادینه شده نیست، حاکمیت در برخورد اولیه با خشم خدایگان افکار عمومی از سنت قربانی کردن بهره می‌برد. در چنین سیستمی هر مدیر بی‌کفایتی برای حفظ صندلی ریاست و جایگاه خود به جای دفاع از مجموعه تحت مدیریتش به راحتی تمام اشتباهات را به پای زیردستان می‌نویسد.